Tè refere a yon kouch materyèl ki lach sou sifas Latè, ki konpoze de divès mineral granulaire, matyè òganik, dlo, lè, mikwo-òganis, elatriye, ki kapab sipòte kwasans plant. Tè a konsiste de mineral ki fòme nan dezagregasyon wòch, matyè òganik ki pwodui nan dekonpozisyon rès plant ak bèt, òganis tè (faz solid), dlo (faz likid), lè (faz gaz), ak tero soksid.
Tè a pa natirèlman fètil epi li kapab sipòte plant vèt. Menm jan ak devlopman byolojik, devlopman tè a enplike yon seri de pwosesis. Pami sa yo, materyèl paran yo, klima, òganis yo, topografi ak tan yo se senk faktè kle ki fòme tè-.
Materyèl paran
Premyèman, kalite materyèl paran an gen rapò ak teksti tè a. Diferan mineral ki fòme wòch-yo gen rezistans siyifikativman diferan nan move tan, apeprè nan lòd sa a soti nan pi fò ak pi fèb: kwats → moskovit → fèlspa potasyòm → biotit → fèlspa sodyòm → anfibòl → piroksèn → fèlspa kalsyòm → olivin. Se poutèt sa, tè yo devlope sou wòch paran debaz yo jeneralman gen yon teksti pi rafine, ki gen plis limon ak ajil, ak mwens sab; tè yo devlope sou wòch paran asid ak pi wo kontni kwatz jeneralman gen yon teksti ki pi grosye, ki gen plis sab ak mwens limon ak ajil. Anplis de sa, tè ki devlope sou depo rezidyèl ak kolviyon gen plis wòch, pandan y ap tè ki devlope sou depo alluvial ak diluvial montre stratifikasyon teksti distenk.